Ngày 17/3/2014 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 380/QĐ-TTg về việc Phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế Vân Phong, tỉnh Khánh Hoà đến năm 2020 với tổng diện tích là 150.000 ha, bao gồm 70.000 ha đất liền và đảo và 80.000 ha mặt nước thuộc huyện Vạn Ninh và thị xã Ninh Hoà. Với tính chất là khu kinh tế ( KKT) tổng hợp đa ngành, đa lĩnh vực. Trong đó có: Cảng trung chuyển container quốc tế, công nghiệp lọc hóa dầu, trung chuyển dầu mỏ và sản phẩm dầu mỏ giữ vai trò chủ đạo, kết hợp phát triển kinh tế du lịch, dịch vụ, công nghiệp, nuôi trồng hải sản và các ngành kinh tế khác. Là trung tâm kinh tế của tỉnh Khánh Hòa có vai trò đầu tàu thu hút đầu tư và là động lực phát triển kinh tế cho các vùng lân cận và cho cả nước.

Sau gần 15 năm thành lập và phát triển Khu kinh tế Vân Phong đã có những đóng góp quan trọng cho sự phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Khánh Hoà, về số lượng dự án thu hút đầu tư. Các dự án đã đi vào hoạt động đã đóng góp vào GRDP của tỉnh. Nguồn thu ngân sách trên địa bàn KKT chiếm tỷ trọng 25% vào tổng thu ngân sách tỉnh. Giải quyết việc làm cho hơn 6.250 lao động.

I. ĐÁNH GIÁ LỢI THẾ SO SÁNH CỦA KHU KINH TẾ VÂN PHONG

KKT Vân Phong có vị trí địa chiến lược về kinh tế, có lợi thế so sánh về vị trí địa lý so với nhiều địa phương khác để phát triển mạnh kinh tế biển kết hợp bảo đảm an ninh quốc phòng.

Thứ nhất, về mặt địa lý, Việt Nam gần như nằm ở giữa các trung tâm kinh tế của khu vực. Nếu lấy cảng Vân Phong của Việt Nam làm tâm điểm, đây là một vị trí rất lý tưởng về khoảng cách địa lý đến các trung tâm kinh tế lớn của khu vực; với khoảng cách trên dưới 2.000 km và thời gian bay khoảng 2 tiếng, Vân Phong là tâm điểm của các trung tâm kinh tế lớn như Cao Hùng (Đài Loan), Jakata (Indonesia), Rangoon (Myanma); Vân Phong cũng là tâm điểm giữa Singapore, Kualalumpua đến các trung tâm kinh tế lớn của Nam Trung Quốc như Hong kong, Thâm Quyến; giữa Manila và Bangkok, giữa Hà Nội và TPHCM, Phnom Penh (Campuchia), Viêng Chăn (Lào). Do đó, xét trên phương diện hậu cần và phân phối đến các trung tâm lớn trong khu vực Đông Á và Đông Nam Á thì Vân Phong có thể phát triển thành một trung tâm của khu vực mà ở đó theo quan điểm phân phối, vận tải trong khu vực và toàn cầu sẽ là tiết kiệm nhất. Đây rõ ràng là một lợi thế tiềm năng vượt trội để có thể phát triển thành trung tâm trung chuyển hàng hoá của khu vực và thế giới.

Thứ hai, khu vực vịnh Vân Phong có lợi thế tiềm năng vượt trội mà không nơi nào có được trên bình diện quốc gia và khu vực, đó là lợi thế cảng nước sâu và các bãi biển đẹp. Khu vực vịnh Vân Phong có độ sâu trung bình 20 - 27m, kín gió, không bị bồi lắng nên phù hợp để phát triển một cảng nước sâu lý tưởng của khu vực, cho hoạt động vận tải biển. Bên cạnh đó, vịnh Vân Phong có nhiều bãi tắm đẹp như: Bãi biển Dốc Lết, bãi biển Đại Lãnh, khu vực đảo Điệp Sơn,... Với các tiềm năng, lợi thế vượt trội như phân tích trên và nếu được hưởng thêm các lợi thế vượt trội về cơ chế, chính sách và hệ thống hạ tầng hiện đại, KKT Vân Phong hoàn toàn có thể phát triển bức phá để trở thành một trung tâm phát triển kinh tế biển lớn, hiện đại của khu vực và cả nước với thế mạnh phát triển về ngành kinh tế cảng biển và dịch vụ Logistics quốc tế; du lịch, vui chơi giải trí cao cấp; khu phát triển khoa học công nghệ cao gắn liền với các đô thị hiện đại có dịch vụ y tế, giáo dục chất lượng cao; là cửa ngõ giao thương với thế giới, hướng đến là nơi trung chuyển hàng hóa toàn cầu, tạo động lực thúc đẩy sự phát triển của tỉnh Khánh Hòa nói riêng và cả nước nói chung.

Vị trí chiến lược của khu vực vịnh Vân Phong

II. TÌNH HÌNH THU HÚT ĐẦU TƯ, PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ VÂN PHONG TỈNH KHÁNH HÒA

1. Kết quả thu hút đầu tư

Từ khi thành lập đến nay, KKT Vân Phong đã thu hút khoảng 158 dự án đầu tư (129 dự án trong nước và 29 dự án có vốn ĐTNN) với tổng vốn đăng ký khoảng khoảng 4,1 tỷ USD, vốn thực hiện khoảng 1,15 tỷ USD đạt 29% vốn đăng ký; trong đó có 91 dự án đã đi vào hoạt động; 67 dự án đã được cấp giấy chứng nhận đầu tư đang triển khai đầu tư xây dựng.

Cụ thể:

1.1 Khu vực Nam Vân Phong (địa bàn thị xã Ninh Hòa): số dự án thu hút là 94 dự án (trong đó 52 dự án đã đi vào hoạt động; 42 dự án đã được cấp giấy chứng nhận đầu tư đang triển khai đầu tư xây dựng) với tổng vốn đăng ký đầu tư khoảng 78.680,7 tỷ đồng (3,57 tỷ USD), vốn thực hiện khoảng 23.753,8 tỷ đồng (1,08 tỷ USD). Các dự án quy mô lớn đang triển khai xây dựng gồm: Nhà máy nhiệt điện BOT Vân Phong 1 (2,58 tỷ USD), Khu công nghiệp Ninh Thủy (294 tỷ đồng), Cảng tổng hợp Nam Vân Phong (984 tỷ đồng) và một số dự án lớn đã hoạt động như: Kho xăng dầu ngoại quan Vân Phong (125 triệu USD), Nhà máy đóng tàu Hyundai-Việt Nam (250 triệu USD)....

1.2 Khu vực Bắc Vân Phong(địa bàn huyện Vạn Ninh):

Số dự án thu hút khu vực này là 64 dự án (39 dự án đã đi vào hoạt động và 25 dự án đang thực hiện thủ tục đầu tư xây dựng) với tổng vốn đăng ký đầu tư khoảng 11.818 tỷ đồng (537,15 triệu USD), vốn thực hiện khoảng 1.635 tỷ đồng (74,4 triệu USD). Các dự án quy mô lớn đang triển khai xây dựng như: Cảng tổng hợp Bắc Vân Phong (417 tỷ đồng), Khu du lịch sinh thái biển Hòn Ngang-Bãi Cát Thấm (187 triệu USD), Nhà máy điện mặt trời KN Vạn Ninh (2.489 tỷ đồng). Sau năm 2012, UBND tỉnh có chủ trương hạn chế thu hút đầu tư vào khu vực Bắc Vân Phong để triển khai thực hiện đề án Đặc khu Bắc Vân Phong nên khu vực Bắc Vân Phong hầu như giữ nguyên trạng, chưa xem xét thu hút các dự án mới nên tình hình đầu tư phát triển khu vực này thời gian qua còn nhiều hạn chế, hầu như không thu hút được các dự án đầu tư mới có tính động lực phát triển cho khu vực Bắc Vân Phong như kỳ vọng.

2. Những tồn tại, hạn chế

- Khu kinh tế Vân Phong phát triển chậm, chưa tương xứng với tiềm năng và thế mạnh, chưa thể hiện vai trò động lực phát triển của tỉnh Khánh Hòa.

- Cơ chế chính sách phát triển khu kinh tế chưa đủ mạnh, thiếu tính ổn định, các ưu đãi càng giảm về sau, chưa thuận lợi để phát triển.

- Kết cấu hạ tầng kỹ thuật, xã hội chưa được đầu tư đúng mức. Hạ tầng cấp nước cho Khu kinh tế còn chưa được quan tâm đầu tư đúng mức, nhất là các hồ chứa nước để đáp ứng nhu cầu nước cho Khu kinh tế hiện nay. Do vậy, điều kiện hạ tầng hiện nay của KKT Vân Phong chưa thể đáp ứng nhu cầu để phát triển kinh tế - xã hội theo hướng bền vững trong tương lai.

- Việc huy động các nguồn vốn phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật, xã hội trong KKT Vân Phong còn nhiều khó khăn. Nguồn vốn bố trí đầu tư hạ tầng từ ngân sách được phân bổ như hiện nay chưa đáp ứng nhu cầu triển khai đầu tư các dự án hạ tầng để thu hút và hỗ trợ các dự án sản xuất kinh doanh tại KKT Vân Phong.

- Chưa thu hút được nhà đầu tư thực hiện các dự án phát triển chiến lược có quy mô lớn theo định hướng phát triển chính về cảng biển, thương mại dịch vụ đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt nên chưa tạo được động lực phát triển lan toả trong khu vực.

III. CÁC GIẢI PHÁP ĐỂ PHÁT TRIỂN

Phát triển KKT Vân Phong trên cơ sở phát huy tối đa lợi thế so sánh về điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý, tính đa dạng của hệ sinh thái biển đảo, bảo đảm tính liên kết vùng giữa tỉnh và các địa phương lân cận khác, một số giải pháp chủ yếu cụ thể như sau:

1. Tổ chức rà soát, đánh giá toàn bộ quy hoạch KKT Vân Phong để nghiên cứu điều chỉnh, bổ sung quy hoạch để bảo đảm tính liên kết, đồng bộ nhằm phát huy tối đa tiềm năng phát triển khu vực vịnh Vân Phong trong tình hình mới.

2. Ưu tiên tập trung phát triển dự án hạ tầng kỹ thuật quan trọng có tính chiến lược như: cảng biển, đường bộ, đường sắt, đường không…nhằm tạo ra kết cấu hạ tầng đa mục tiêu, đồng bộ, có mạng lưới giao thông kết nối với các trung tâm kinh tế lớn của cả nước, các khu kinh tế, khu công nghiệp và đô thị gắn với cảng biển dựa trên kết nối chiến lược Bắc-Nam, Đông-Tây giữa các vùng trong nước và quốc tế.

3. Thúc đẩy phát triển các dự án đầu tư kinh doanh hạ tầng như các khu công nghệ cao, khu công nghiệp tập trung, khu chế xuất, khu phi thuế quan...để tạo động lực thu hút các dự án sản xuất kinh doanh, tạo nguồn hàng hoá nhằm góp phần thúc đẩy phát triển các cảng biển trong vùng.

4. Thúc đẩy thu hút và phát triển các tổ hợp du lịch và dịch vụ biển đa năng có quy mô lớn có giá trị thương hiệu du lịch biển đẳng cấp quốc tế gắn với giá trị bản sắc văn hoá địa phương để trở thành điểm đến hấp dẫn của cho nhiều du khách.

5. Nghiên cứu. ứng dụng phát triển khoa học công nghệ cao trong lĩnh vực hải dương như: công nghệ giám sát đại dương; công nghệ công trình biển; công nghệ khai thác khoáng sản biển sâu; công nghệ hàng hải: Thiết bị giám sát hàng hải, các thiết bị kiểm soát, điều khiển cho tàu thuyền; công nghệ nuôi biển sâu (nuôi lồng bè lớn ở vùng xa bờ và vùng nước sâu); công nghệ sinh học biển (sản xuất dược phẩm, điều trị bệnh; chế biến thực phẩm có giá trị cao; công nghệ chế tạo, sản xuất vắc xin trong phòng và điều trị bệnh thủy hải sản).

6. Xây dựng và triển khai các giải pháp phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho KKT Vân Phong.

7. Xây dựng cơ chế đặc thù phát triển Khu kinh tế Vân Phong, tỉnh Khánh Hòa.

Với việc thực hiện đồng bộ các giải pháp trên sẽ tạo ra động lực mạnh mẽ phát triển KKT Vân Phong từ đó làm động lực để kinh tế tỉnh Khánh Hoà phát triển bền vững, góp phần thực hiện thành công chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam.

  Trần Văn Ngoạn