Tại cuộc họp, Thứ trưởng Hồ Thị Kim Thoa yêu cầu làm rõ vì sao gần đây giá gas liên tục tăng và vai trò kiểm soát của các đầu mối đối với hệ thống phân phối của mình, kể cả hệ thống đại lý, đồng thời dự đoán tình hình gas trong thời gian tới để có biện pháp cân đối cung cầu cũng như ổn định thị trường gas.

Giải thích việc giá gas liên tục tăng trong 2 tháng đầu năm 2012, ông Nguyễn Sỹ Thắng- Chủ tịch Hiệp hội Gas Việt Nam- cho rằng: Cơ cấu tính giá gas trong nước phụ thuộc vào giá thế giới (theo giá CP). Mà theo quy luật, cứ vào mùa đông giá gas thường tăng cao và xu hướng năm sau cao hơn năm trước.

Những tháng gần đây, giá gas thế giới liên tục tăng vì mùa đông năm nay thời gian giá buốt kéo dài tại châu Âu, Hàn Quốc, Nhật Bản… khiến nhu cầu sử dụng gas tăng đột biến. Giá CP tăng liên tục tăng: tháng 1/2012 tăng 85 USD/tấn so với tháng 12/2011, tháng 2 tăng 145 USD/tấn so với tháng 1. Dự kiến, tháng 3 giá sẽ tiếp tục đứng ở mức cao như tháng 2. Chính tình hình đó đã đẩy giá gas trong nước lên theo.

Ông Thắng khẳng định, việc định giá tại các đầu mối lớn không có vấn đề gì, bằng giá vốn cộng với chi phí kinh doanh. Vừa qua, Bộ Tài chính đã vào cuộc, thành lập các đoàn kiểm tra giá gas tại một số đầu mối cũng chưa phát hiện thấy bất hợp lý trong việc hình thành giá gas.

Tuy nhiên, một số ý kiến của DN cho biết, giá gas trong nước cao như hiện nay còn phần nào do ảnh hưởng từ việc tổ chức thị trường. Hiện tại Việt Nam có hàng trăm thương hiệu gas có thể tiếp cận được nguồn cung cấp nội địa từ Petro Việt Nam (Nhà máy tách khí Dinh Cố, Nhà máy lọc dầu Dung Quất), vài chục các đơn vị có hệ thống kho bể đầu mối có thể nhập khẩu và nhập mua hàng của các đơn vị thuộc Petro Việt Nam.

Như vậy, số lượng DN gas ở Việt Nam quá lớn so với nhu cầu tiêu thụ khoảng 1,2 triệu tấn/năm, trong khi ở Thái Lan và Malaysia chỉ có khoảng 5-6 đơn vị chia sẻ thị trường lên tới 5-6 triệu tấn. Tình trạng “trăm hoa đua nở”, ai ai cũng có thể mở được cửa hàng kinh doanh gas làm cho cạnh tranh trên thị trường trong nước thực sự gay gắt. Để tồn tại nhiều đơn vị nhỏ lẻ bất chấp cả các quy định của pháp luật để thực hiện những hành vi cạnh tranh không lành mạnh như sang nạp gas lậu, sử dụng gas kém chất lượng, chiếm dụng bình gas của các công ty lớn “cắt tai, mài bình” rồi mang nhãn của mình, hoặc cắt giảm các dịch vụ, sử dụng các phụ kiện kém chất lượng...

Với cấu trúc thị trường manh mún, nhỏ lẻ như vậy nên chi phí kinh doanh tăng cao, ngoài ra còn có hiện tượng làm giá, đẩy giá lên (nhất là tại các đại lý, các công ty nhỏ không đủ điều kiện kinh doanh nhưng chưa bị rút giấy phép) nhằm kiếm lợi nhuận, tình trạng này rất khó kiểm soát và nhiều thời điểm gây áp lực ngược trở lại đối với công ty đầu mối khiến nhiều DN phải đẩy giá lên.

Loại bỏ cạnh tranh không lành mạnh

Một số DN đầu mối kinh doanh gas cho biết, hiện nay 2 Nhà máy Dinh Cố và Dung Quất đã sản xuất được gần 60% nhu cầu gas trong nước, phần còn lại gần 40% phải nhập khẩu. Tuy nhiên, đối với nguồn nhập khẩu, để tránh lỗ khi Ngân hàng Nhà nước điều chỉnh tỉ giá ngoại tệ, nhiều DN đã phải nhập gas từ các DN của PVN. Vì thế, hiện nay kể cả nguồn trong nước và nguồn nhập khẩu thì PVN độc quyền chiếm tới 90%.

Riêng đối với nguồn sản gas sản xuất trong nước, PVN cũng chỉ đấu giá chưa tới một nửa, phần còn lại bán trong hệ thống của mình. Việc nhiều DN tham gia đấu giá cũng là một trong những nguyên nhân đẩy giá gas lên cao.

Vì thế, theo các thành viên Hiệp hội Gas Việt Nam, quản lý nhà nước phải có biện  pháp chống liên kết, thông đồng trong khâu định giá; chống độc quyền bằng cách đấu thầu công khai 100% lượng gas sản xuất từ 2 nhà máy, không để một DN nào quá lớn, hoặc quá lợi thế trong sở hữu các nguồn lực tới mức có thể chi phối và ảnh hưởng tới định giá trên thị trường.

Ngoài ra, nhằm loại bỏ các hành vi vi phạm như: kinh doanh gas và phụ kiện kém chất lượng, sang chiết nạp lậu gas, gas kém chất lượng, không đảm bảo an toàn, đóng gas thiếu, làm hỏng phụ kiện dẫn tới khả năng rò rỉ gas gây mất an toàn… để tạo thị trường cạnh tranh lành mạnh. Cơ quan quản lý cũng cần có biện pháp quản lý hiệu quả, có chế tài xử lý đủ mạnh (bao gồm cả hình thức tước giấy phép kinh doanh).

Hiệp hội Gas cho biết, sẽ công bố công khai trên phương tiện truyền thông danh sách những đầu mối kinh doanh gas uy tín để người tiêu dùng chọn lựa.

Hiệp hội Gas cũng kiến nghị Bộ Tài chính, để giá cả linh hoạt, phù hợp với giá quốc tế cần xây dựng áp khung thuế nhập khẩu tự động. Theo đó, nếu giá CP dưới 700 USD/tấn thì áp thuế 5%, còn nếu giá CP từ 700 đến 1.100 USD/tấn là 2%, nếu trên 1.100 USD/tấn thì thuế 0%.

Doanh nghiệp đầu mối có trách nhiệm quản lý hệ thống của mình

Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Hồ Thị Kim Thoa đồng tình với ý kiến: để đảm bảo nguồn cung gas, tránh rủi ro không nên tập trung nguồn vào 1-2 đầu mối. Nhưng với ý kiến đề nghị xây dựng khung thuế nhập khẩu, Thứ trưởng cho rằng, các vụ, cục chức năng cần rà soát, xem xét có phù hợp với cam kết hay không để có kiến nghị với Bộ Tài chính.

Mặc dù có nhiều ý kiến trong việc thực hiện Nghị định 107/2007/NĐ-CP, Thứ trưởng cho rằng, Nghị định này đến nay là phù hợp với điều kiện kinh doanh gas tại Việt Nam. Để đánh giá việc thực hiện Nghị định 107 trong 2 năm qua, Bộ Công Thương sẽ tổ chức hội nghị có sự tham gia của các bộ, ngành liên quan. Cùng với đó, đề nghị Cục Quản lý thị trường tổ chức hội nghị nhằm tăng cường kiểm tra kiểm soát hơn nữa tình hình kinh doanh gas.

“Thị trường gas là thị trường có độ mở cao, môi trường càng cạnh tranh thì DN càng khó khăn, đòi hỏi tính minh bạch rất cao. Vì thế, người tiêu dùng nên chọn các thương hiệu uy tín. Các DN gas cần xây dựng hình ảnh tốt cho mình, trước hết là trách nhiệm với người tiêu dùng”- Thứ trưởng nói.

Thứ trưởng đề nghị, DN phải có trách nhiệm quản lý giá cả, chất lượng tại hệ thống của mình, kể cả đối với đại lý, đến khâu bán lẻ cuối cùng. Có như vậy mới đưa thị trường gas vào ổn định, cạnh tranh lành mạnh hơn, người tiêu dùng yên tâm hơn khi sử dụng gas

                                                                       Nguồn: Báo CT