Cung giảm, cầu vẫn tăng
Theo ông Phạm Kiến Nghiệp, Tổng Thư ký Hiệp hội thuốc lá Việt Nam: Luật Phòng chống tác hại thuốc lá đã và đang có tác động rõ nét tới ngành công nghiệp thuốc lá. Sau khi DN thực hiện chuyển đổi bao thuốc lá điếu in cảnh báo bằng chữ sang in cảnh báo bằng hình ảnh theo quy định Thông tư 05 của Liên Bộ Công Thương và Y tế, sản lượng toàn ngành sụt giảm đáng kể. Tổng sản lượng toàn ngành trong 5 tháng đầu năm đã giảm tới 30%; 4/5 công ty có sản lượng 80% toàn ngành đều giảm sản lượng từ 8- 25%. Sản lượng giảm kéo theo nộp ngân sách cũng giảm tới 30%.
Ông Bùi Nhật Tiến- Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam- cho biết, sản lượng thuốc lá nội tiêu của tổng công ty trong tháng 5 đạt 153 triệu bao, giảm 8 triệu bao so với tháng trước; tính chung 5 tháng đầu năm đạt 769 triệu bao, bằng 34% kế hoạch và 85% so với cùng kỳ. “Hầu hết các đơn vị thuốc lá điếu trong tổ hợp đều sụt giảm sản lượng nội địa, trong đó các đơn vị phía Nam, đặc biệt là phía tây nam giảm sản lượng khá lớn trên 30%”- ông Tiến phản ánh.
Đồng quan điểm này, đại diện Công ty thuốc lá Khánh Hoà cũng cho hay, 4 tháng đầu năm thể hiện sự sụt giảm rõ nét, cá biệt có nhãn sụt giảm tới 70%.Việc sụt giảm mạnh trong những tháng qua khiến cho nhiều DN thuốc lá “rơi tự do”.
Ông Nghiệp cho rằng, Luật Phòng chống tác hại thuốc lá đã đạt được mục đích giảm cung nhưng thực chất lại chưa đạt được mục tiêu giảm cầu như kỳ vọng. Minh chứng điều này ông cho biết: Trong khi 5 tháng đầu năm, sản lượng nội tiêu của các DN giảm mạnh thì lượng thuốc lá lậu tăng tới 22% thị phần nội địa (năm 2013 là 20%).
Sản phẩm hinh hình cảnh báo sức khỏe đang bị thuốc lá nhập lậu lấn át
Cơ quan chức năng các địa phương cũng khẳng định, thuốc lá ngoại nhập lậu ngày càng có chiều hướng phức tạp và gia tăng. Theo ông Nguyễn Văn Sanh- Phó chi cục QLTT Cần Thơ: So với năm 2013, năm 2014 thuốc lá lậu vẫn diễn biến phức tạp, không có chiều hướng giảm. Lượng thuốc lá tăng hay giảm không phụ thuộc vào lượng bắt nhiều hay ít mà phụ thuộc vào giá thuốc lá lậu trên thị trường. Nếu hàng về ít thì giá thuốc lá nhập lậu tăng, hàng về nhiều thì giá giảm. “Hiện nay, giá thuốc lá trên thị trường đang ở mức trung bình có nghĩa thuốc lá lậu đang về rất nhiều” – ông Sanh khẳng định.
Thuốc lá lậu: Khó kiểm soát
Ngành y tế đã từng có quan điểm rằng, tình trạng thuốc lá nhập lậu vào nhiều như hiện nay không phải do tác động của Luật phòng chống tác hại thuốc lá và tăng thuế tiêu thụ đặc biệt mà do cơ quan chức năng quản lý kiểm soát thị trường kém.
Phản bác lại ý kiến này, ông Nguyễn Trọng Tín- Phó Cục trưởng Cục QLTT (Bộ Công Thương)- khẳng định, các lực lượng chức năng như: QLTT, bộ đội biên phòng, công an, hải quan… đang quyết liệt các giải pháp chống buôn lậu. Riêng mặt hàng thuốc lá nhập lậu được coi là 1 trong 5 mặt hàng trọng điểm được triển khai, kiểm tra, kiểm soát quyết liệt. Tuy nhiên, lực lượng buôn lậu hiện nay ngày càng tinh vi và liều lĩnh, chúng dùng mọi thủ đoạn để vận chuyển thuốc lá, trong khi lực lượng chức năng thì quá mỏng không thể dàn hàng ngang ra chống buôn lậu. “Buôn bán, kinh doanh thuốc lá nhập lậu siêu lợi nhuận nên các đối tượng bất chấp sự kiểm soát của pháp luật để buôn lậu” – ông Tín cho hay.
Ông Phan Chí Dũng - Vụ trưởng Vụ Công nghiệp nhẹ (Bộ Công Thương)- cũng phân tích: Thực tế hiện nay, trên thị trường tồn tại song song 3 loại thuốc lá: Thứ nhất, loại có in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh theo quy định Thông tư 05; thứ hai, loại có in cảnh báo sức khỏe bằng chữ ( hàng tồn kho, hàng đầu cơ, tích trữ của các đại lý, dân buôn…; thứ ba, thuốc lá nhập lậu không in cảnh báo… Trong khi lượng thuốc lá điếu có in hình cảnh báo bị sụt giảm nhưng nhu cầu vẫn tăng thì lượng bù đắp chắc chắn từ 2 loại còn lại. Tuy nhiên, loại in cảnh báo bằng chữ do các DN sản xuất trước khi Thông tư 05 có hiệu lực bị các giới đầu cơ tích trữ không nhiều, trong thời gian ngắn tự hết. Như vậy, lượng bù đắp chính từ nguồn thuốc lá lậu không in cảnh báo, có giá rẻ hơn so với các sản phẩm hợp pháp sản xuất trong nước.
Thuốc lá nhập lậu đang thắng thế
Phân tích về việc giảm sản xuất trong nước, tăng nhập lậu, ông Nghiệp cho biết: Người tiêu dùng hiện nay ngại mua những sản phẩm có in hình cảnh báo rợn người mà chuyển sang tiêu thụ các loại bao thuốc không in hình cảnh báo. Vì thế, thuốc lá lậu là lựa chọn số 1 mà người tiêu dùng tìm đến bởi giá rẻ, hình thức bắt mắt.“. “Ngành công nghiệp thuốc lá không hướng tới mục tiêu tăng sản lượng và doanh thu mà mục tiêu là phải ngăn chặn được thuốc lá nhập lậu đang lấn át thị phần của ngành công nghiệp thuốc lá đang đóng góp rất lớn vào nguồn ngân sách nhà nước. Rõ ràng với những quy định hiện nay, thuốc lá nhập lậu đang có thế hơn hẳn so với thuốc lá hợp pháp”- ông Nghiệp bức xúc.
Nhiều người lo ngại, thuốc lá lậu làm thất thu ngân sách và không được kiểm soát chất lượng lại đang được nới tay, trong khi đó ngành công nghiệp thuốc lá ngày càng thu hẹp sản xuất. Nếu thị trường mất đi, nhường đất cho thuốc lá lậu thì 2-3 năm sau, DN có bỏ tiền núi cũng không thể lấy lại thị trường.
Đại diện Công ty thuốc lá Khánh Hòa phản ánh, việc quản lý ngành thuốc lá theo kiểu vĩ mô như hiện nay quá nhiều bất cập và không thể bộ nào cũng ra được chính sách cho ngành thuốc lá. Thay vì "bóp" chặt sản xuất trong nước, Nhà nước cần nghĩ tới phương thức chống buôn lậu mới hiệu quả. Qua đó, lấy kết quả phòng chống thuốc lá nhập lậu để làm thước đo cho việc tăng thuế tiêu thụ đặc biệt...
Các ý kiến khuyến nghị, biện pháp mạnh nhất đối với thuốc lá ngoại nhập lậu hiện nay kiểm soát chặt đầu ra. Theo đó, bên cạnh lực lượng QLTT, cần sự vào cuộc của các cơ quan chức năng, bất cứ cửa hàng, quán cóc vỉa hè hay đại lý nếu có hành vi bán thuốc lá nhập lậu dù là 1 bao cũng phạt nặng.
Thứ trưởng Bộ Công Thương Hồ Thị Kim Thoa nhận định, tình trạng thuốc lá nhập lậu đang báo động trên thị trường nội địa. Nếu như trước đây chủ yếu tập trung ở khu vực phía tây nam thì hiện nay đang phát triển mạnh cả ở phía Bắc qua cửa khẩu Móng Cái (Quảng Ninh).
Thứ trưởng chỉ đạo, trong thời gian tới lực lượng QLTT, doanh nghiệp phải quyết liệt hơn trong công tác chống buôn lậu thuốc lá. Theo đó, Hiệp hội thuốc lá Việt Nam phải ra soát ngay lại tình hình thị trường, đánh giá mức độ ảnh hưởng của ngành do thuốc lá nhập lậu gây ra. Đối với lực lượng QLTT phải khảo sát, đánh giá tình hình nhập lậu thuốc lá thực tế tại các cửa khẩu để đưa ra phương án đối phó cho phù hợp.
Theo Baocongthuong.com.vn